‘Carnaval’

De Belgische kunstenaar Frans de Geetere raakte kort voor de Eerste Wereldoorlog geïnterneerd in Utrecht, waar hij tot 1920 zou blijven. Of hij hier terecht kwam als dienstweigeraar of deserteur is altijd onduidelijk gebleven. De Geetere’s eigenzinnige werk moet gezien worden tegen de achtergrond van het symbolisme van landgenoten als Félicien Rops, Xavier Mellery, James Ensor, Fernand Khnopff, Léon Spilliaert, Paul Delvaux en René Magritte. Zoals Juffermans stelt in zijn monografie over De Geetere, hebben deze kunstenaars gemeen dat hun werk overheerst werd door ‘les muses sataniques, morbide erotische fantasieën, droombeelden en andere onmiskenbaar symbolistische invloeden’. Ofschoon het symbolisme altijd een sterke onderstroom was gebleven in de Nederlandse kunst, bracht De Geetere duidelijk iets nieuws in ons land. Geen wonder dat hij exposities kreeg bij vooruitstrevende kunsthandels als Gerbrands in Utrecht (1916) en D’Audretsch in Den Haag (1917).

De bekende Larense kunstverzamelaar P.A. Regnault moet zijn werk op een van deze exposities hebben gezien. In 1917 verwierf Regnault de aquarel ‘Carnaval’. De mystiek-abstracte schilder Janus de Winter, die in deze jaren grote faam genoot, bezocht Regnault in 1917 en was zeer enthousiast over zijn nieuwe aankoop. De Winter rekende De Geetere, zo valt af te leiden uit een brief die hij schreef aan Regnault, tot de schilders ‘die ’t fijne mystieke der kunst wel raken’.

De aquarel die Regnault in 1917 aankocht is verwant aan onze aquarel, maar een stuk kleiner van formaat. De Geetere maakte in 1917-1918 enkele werken rondom het thema ‘carnaval’. Ze werden in 1917 besproken door Augusta Obreen in het tijdschrift Elsevier’s Geïllustreerd Maandschrift. Obreen typeerde de schilder De Geetere als ‘een kleurfantast en een van de gedachte’. Met dit laatste doelde ze op de symbolistische toonzetting in z’n werk, iets dat in Nederland, waar het symbolisme sinds de jaren negentig een factor van betekenis was, op vruchtbare bodem viel. De Geetere werkte weliswaar figuratief, maar zijn werk reikte duidelijk dieper dan alleen het zichtbare. Obreen liet niet na juist dit te benadrukken: ‘Meer dan aanschouwde dingen, geeft hij doorleefde gevoelens weer; wat hij van het hem omringende op het doek brengt, is van dichterlijken geest doortrokken; is aanschouwd door diep en hartstochtelijk de kleur aanvoelende oogen; is van een broeiende dooreenwerking der verven; van een mysterieusen schemerschijn, die, sober geschilderd en simpele dingen omhullend, geheimenissen openbaart, welke de ziel van dezen dichter-schilder vervullen’.

In het artikel van Obreen krijgt ‘Carnaval’ de meeste aandacht. De eigenzinnige wijze waarop De Geetere het volksfeest in beeld heeft gebracht, in diep blauwe tonen met heldere lichtaccenten, vol dynamiek en mystiek, sprak zeer tot de verbeelding. Obreen verwoordde het aldus: ‘Hij toont een wild Carnaval, dof-kleurig, geheimzinnig, met fantastisch, teeder licht-strijken, mat als maanlicht; waar de figuren met Japansche monstermaskers en dwaze gewichtigheids-gebaren rond spoken, en dolle vrouwelijven waartusschen serpentine-slierten flitsen’.

De hier aangeboden aquarel behoort zonder enige twijfel tot de topwerken in het oeuvre van deze eigenzinnige kunstenaar.

Geraadpleegde literatuur:

Augusta Obreen, ‘Frans de Geetere’, Elsevier’s Geïllustreerd Maandschrift, juli 1917, pp. 74-75
Jan Juffermans, Frans de Geetere. Een opvallende passant in de Utrechtse kunstwereld, Utrecht 2006