Zelfportret

De Duitse kunstenaar Charles Gaupp (1921-1943), zoon van een Duitse vader en Nederlandse moeder, ontvluchtte in mei 1937 zijn vaderland om te ontsnappen aan de nazi’s. In Den Haag werd Paul Citroen, adept van het Bauhaus, zijn mentor. Citroen onderkende direct zijn unieke talent en kocht zelf meerdere werken van hem aan.

In 1939 schilderde Gaupp enkele belangrijke doeken, waaronder dit geweldige zelfportret waarop hij zichzelf als androgyne persoon heeft afgebeeld, gehuld in een roze coltrui, met rood gestifte lippen en weelderige krullen. De achtergrond wordt gevormd door florale motieven en een schuin raam met kleine ruitjes. Dit alles is niet zonder betekenis. De bloeiende bloemen staan symbool voor groei en hoop, het raam fungeert als opening, de mogelijkheid om te kunnen ontsnappen, een blik op de vrijheid.

Het beeld dat oprijst uit de zelfportretten is dat van een dandy-achtige persoon, die de wereld met een kwetsbare zelfbewustheid tegemoet trad. In die jaren had Gaupp een stormachtige relatie met de schilder Jean Paul Vroom en experimenteerden ze volop met geestverruimende middelen. Ofschoon Gaupp zelf niet joods was, voelde hij zich nauw verbonden met de Joodse cultuur, die een bepalend stempel drukte op zijn werk.

In de bezettingsjaren komt Gaupp als queer met Joodse sympathieën steeds verder in het nauw. Hij raakt in een persoonlijke crisis en maakt na 1941 geen schilderijen meer. Na een oproep voor Duitse militaire dienst in 1943 ziet hij geen uitweg meer en pleegt zelfmoord. Charles Gaupp werd niet ouder dan 22 jaar en liet een oeuvre na van slechts dertien schilderijen en zesentwintig tekeningen. Een deel hiervan bevindt zich in museale collecties, andere werken zijn particulier bezit.

Bij het schilderij krijgt de koper een onlangs verschenen studie over het werk en leven van Charles Gaupp, geschreven door Arnold Ligthart. In dit boek is een oeuvre catalogus opgenomen met alle werken die bekend zijn van de schilder, plus een uitgebreide beschrijving van zijn tumultueuze leven en bijzondere artistieke ontwikkeling. Het is de eerste studie over de kunstenaar, die tot op heden altijd een enigma is gebleven. Het boek werpt een nieuw licht op Charles Gaupp, wiens unieke talent werd gebroken in de knop.

De studie is het resultaat van een uitgebreid onderzoek dat is verricht door Arnold Ligthart. Onmisbaar was daarbij het archiefmateriaal dat belangeloos ter beschikking werd gesteld door Guus Maris en Etta Maris, waarvoor de auteur grote dank is verschuldigd.