‘Roodrondwit’

Bram Bogart bezocht de ambachtsschool in Delft en was aanvankelijk huisschilder. Hierdoor was hij goed in het maken van zijn eigen verven. In de oorlogsjaren volgde hij, mede om te ontsnappen aan tewerkstelling in Duitsland, lessen aan de kunstacademie in Den Haag. Zijn vroege werk is figuratief en expressionistisch van stijl. In 1946 trok hij eerst naar Parijs en later Antibes, waar hij begon te experimenteren met het direct opbrengen van ongemengde kleuren en het mengen van verf tot cementachtige lagen. Daarmee legde hij de basis voor zijn latere materie-kunst. In zijn vroege krijtachtige werken verschenen ook de eerste geometrische tekens, beeldmotieven die hem nooit meer zouden loslaten. ‘Alles in de natuur kan teruggebracht worden (in zijn vereenvoudiging dan) tot het teken, de rechthoek, het vierkant, het kruis en de cirkel. Het zijn ook steeds weer deze vormen die een rol hebben gespeeld in de ontwikkeling van mijn werk’, zou Bogart eens verklaren. In de jaren 1951-1960 woonde Bogart in een oud pakhuis in Parijs, waar ook de Cobra kunstenaars Karel Appel, Corneille en Lotti van der Gaag verbleven. Maar Bogart was zeker geen aanhanger van Cobra, hij vond hun werk teveel het resultaat van toeval en impulsen. Meer verwantschap voelde hij met de informele schilderkunst, het Tachisme en het abstract expressionisme.

In 1960 verhuisde Bogart naar Brussel en liet zich in 1969 naturaliseren tot Belgisch staatsburger. Hij begon nu z’n karakteristieke massieve schilderijen te maken die opgebouwd zijn uit dikke lagen pasteuze verf. Omdat Bogart was opgeleid als huisschilder was hij ervaren in het mengen van zijn eigen verfsubstanties waarin hij de olieverf doorsloeg met water. Omdat het water veel sneller droogt dan de olieverf, ontstonden er veel ‘droogkanaaltjes’ in de opgebrachte pasteuze verfmassa. Deze zorgden ervoor dat de enorme dikke olieverflagen op het doek lucht kregen en zo konden drogen van binnenuit; zo niet dan waren de meeste van zijn werken al lang uitgezakt, zoals sommige schilderijen van Karel Appel. De schilderijen van Bogart bestaan zo gezegd eigenlijk uit slechts enkele massieve verftoetsen van ieder één kleur.

Zijn gemengde verfsubstantie maakte Bogart uit stand- en gekookte papaverolie (in vaten van 200 liter) die hij eerst liet rijpen. Deze mengde hij vervolgens met pigmentpoeders in één vooraf gekozen kleur, en met zinkwit. Vlak voor het schilderen werd deze substantie doorgeslagen met water, waarna de verf snel opgebracht diende te worden. Van tevoren wist Bogart dus al in welke kleuren (vaak vier tot zes) hij het schilderij wilde maken en de plaats waar hij de verfmassa wilde aanbrengen. Door zijn karakteristieke werkwijze slibde er niets dicht van de verf, waardoor de openheid blijft bestaan en de beweeglijkheid van het fysieke opbrengen van de verf zichtbaar blijft; dit zijn een essentiële kenmerken van zijn kunst. Zijn werkwijze paste hij toe op doeken van 2 meter, maar ook op kleine formaten van bijvoorbeeld 50 cm. Bogart bracht de verfmassa met een troffel aan op doeken of panelen, die hij plat op de grond legde als hij eraan werkte. ‘Het uitlopen van de materie over de rand van het paneel heen, ben ik als zeer belangrijk gaan zien, om juist de stijfheid van het vierkant te breken’, aldus Bogart.

De materie schilderkunst van Bogart verschilt van zijn voorgangers Dubuffet en Tapiès in de zin dat Bogart de aardkleuren inruilde voor heldere tinten geel, rood, blauw. In de latere jaren zou hij de vormen steeds verder vereenvoudigen: cirkel, rechthoek en kruis werden centrale uitgangspunten.